اضطراب در کودکان: نشانه‌ها و نقش والدین

اضطراب کودکان همیشه شبیه ترس نیست؛ گاهی به شکل دل‌درد، لجبازی یا گریه صبح‌های مدرسه ظاهر می‌شود. چطور آن را تشخیص دهیم و چگونه کمک کنیم؟

ترس از تاریکی در سه‌سالگی، دلشوره روز اول مدرسه یا نگرانی پیش از یک مسابقه بخشی طبیعی از رشد کودک است. اما وقتی ترس‌ها شدیدتر از سن کودک باشند، مدت طولانی ادامه پیدا کنند و مانع زندگی روزمره او شوند، باید به اضطراب جدی‌تری فکر کرد.

## اضطراب کودکان چه شکلی دارد؟

کودکان معمولاً نمی‌گویند «مضطربم». بیشتر این نشانه‌ها را می‌بینیم:

- **نشانه‌های جسمی:** دل‌درد و سردرد، به‌ویژه صبح روزهای مدرسه، تهوع، بی‌خوابی

- **نشانه‌های رفتاری:** چسبیدن به والدین، گریه یا قشقرق هنگام جدایی، امتناع از رفتن به مدرسه یا مهمانی

- **پرسش‌های تکراری:** «مطمئنی اتفاقی نمی‌افتد؟»، «کی دنبالم می‌آیی؟»

- **تحریک‌پذیری:** آنچه لجبازی به نظر می‌رسد گاهی پوششی برای ترس است

- **کمال‌گرایی:** ترس شدید از اشتباه کردن و پاک کردن چندباره تکالیف

## دام «کمک بیش از حد»

وقتی کودک می‌ترسد، طبیعی است که بخواهیم ترس را برایش برداریم: او را به مهمانی نمی‌بریم، به جای او جواب می‌دهیم یا بارها و بارها اطمینان می‌دهیم. این کارها در کوتاه‌مدت آرامش می‌آورند، اما در بلندمدت به کودک می‌آموزند که موقعیت واقعاً خطرناک است و او از پسش برنمی‌آید. پژوهش‌ها نشان می‌دهد کاهش تدریجی این «سازگاری‌ها»ی والدینی، خود به‌تنهایی می‌تواند اضطراب کودک را به‌طور معناداری کم کند.

## والدین چه کنند؟

1. **احساس را بپذیرید، نه اجتناب را.** «می‌دانم ترسیده‌ای و این احساس سختی است. من مطمئنم تو می‌توانی تحملش کنی.»

2. **قدم‌های کوچک بسازید.** به‌جای اجبار یا اجتناب کامل، با کودک نردبانی از موقعیت‌های آسان تا دشوار بسازید و پله‌پله جلو بروید.

3. **اطمینان‌دادن را محدود کنید.** به پرسش تکراری یک بار پاسخ دهید و بعد با مهربانی بگویید: «این را قبلاً با هم جواب دادیم.»

4. **الگو باشید.** کودکان از دیدن اینکه شما با نگرانی‌هایتان چگونه کنار می‌آیید یاد می‌گیرند.

5. **روال قابل پیش‌بینی داشته باشید.** خواب کافی، برنامه منظم و آماده کردن کودک برای تغییرات، زمینه اضطراب را کم می‌کند.

## چه زمانی کمک تخصصی بگیریم؟

اگر اضطراب بیش از چند هفته ادامه دارد، مانع رفتن به مدرسه یا ارتباط با دوستان شده یا کل خانواده را درگیر کرده است، ارزیابی تخصصی را به تعویق نیندازید. درمان شناختی‌رفتاری کودک همراه با آموزش والدین، روشی شناخته‌شده و اثربخش برای اضطراب کودکان است.

## منابع

- Connolly, S. D., & Bernstein, G. A. (2007). Practice parameter for the assessment and treatment of children and adolescents with anxiety disorders. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 46(2), 267–283

- Lebowitz, E. R., et al. (2020). Parent-based treatment as efficacious as CBT for childhood anxiety (SPACE). JAACAP, 59(3), 362–372.