بیش‌فعالی و نقص توجه در بزرگسالی: اختلالی که اغلب دیده نمی‌شود
ADHD فقط مخصوص کودکان شیطون نیست. میلیون‌ها بزرگسال با نشانه‌هایی مانند حواس‌پرتی، بی‌نظمی و ناتمام ماندن کارها زندگی می‌کنند، بی‌آنکه بدانند این‌ها نام و درمان دارد.
وقتی از «بیش‌فعالی» حرف می‌زنیم، معمولاً تصویر کودکی که سر کلاس آرام نمی‌گیرد به ذهن می‌آید. اما اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) در بسیاری از افراد تا بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند؛ فقط شکل بروزش عوض می‌شود.
## چقدر شایع است؟
سانگ و همکارانش در یک مرور نظام‌مند جهانی که در Journal of Global Health منتشر شد، برآورد کردند که حدود **دو و نیم درصد** بزرگسالان دچار ADHD ماندگار از کودکی هستند و اگر کسانی را هم که نشانه‌های قابل‌توجه دارند در نظر بگیریم، این رقم به حدود **شش و نیم درصد** می‌رسد. یعنی ADHD بزرگسالی پدیده نادری نیست.
بیانیه اجماع بین‌المللی فدراسیون جهانی ADHD، که با مشارکت ده‌ها پژوهشگر برجسته از کشورهای مختلف در مجله Neuroscience & Biobehavioral Reviews منتشر شد، ۲۰۸ نتیجه مبتنی بر شواهد را درباره این اختلال جمع‌بندی کرده است؛ از جمله اینکه:
- ADHD اختلالی واقعی و معتبر است که در همه فرهنگ‌ها دیده می‌شود.
- **وراثت** سهم بزرگی در بروز آن دارد؛ ADHD نتیجه تربیت نادرست یا تنبلی نیست.
- درمان، چه دارویی و چه غیردارویی، کیفیت زندگی را به‌طور معناداری بهبود می‌دهد.
## ADHD در بزرگسالی چه شکلی دارد؟
در بزرگسالان، بیش‌فعالی جسمی اغلب به **بی‌قراری درونی** تبدیل می‌شود. نشانه‌های رایج عبارت‌اند از:
- شروع کارهای زیاد و ناتمام گذاشتن آن‌ها
- فراموش کردن قرارها، قبض‌ها و جای وسایل
- دشواری در تمرکز روی کارهای خسته‌کننده، و در مقابل غرق شدن در کارهای جذاب
- دیر رسیدن مداوم و برآورد نادرست زمان
- تصمیم‌های ناگهانی، خرید یا حرف زدن بی‌فکر
- احساس دائمی عقب ماندن از توانایی‌های واقعی خود
بسیاری از این افراد سال‌ها با برچسب‌هایی مثل «بی‌مسئولیت» یا «تنبل» زندگی کرده‌اند و همین باعث افت عزت نفس، اضطراب و افسردگی در آن‌ها شده است.
## تشخیص چگونه انجام می‌شود؟
تشخیص ADHD بزرگسالی با یک آزمون ساده یا چک‌لیست اینترنتی ممکن نیست. ارزیابی تخصصی شامل مصاحبه بالینی دقیق، بررسی نشانه‌ها از دوران کودکی، پرسشنامه‌های استاندارد و گاهی آزمون‌های توجه است. همچنین باید مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی، اختلالات خواب و مصرف مواد که نشانه‌های مشابهی دارند، بررسی شوند.
## راهکارهایی که کمک می‌کنند
- **بیرون بردن حافظه از ذهن:** یادآورهای گوشی، تقویم مشترک و فهرست کارها جای حافظه کاری را می‌گیرند.
- **تقسیم کارهای بزرگ:** هر کار را به گام‌های کوچک و مشخص بشکنید و برای هر گام زمان تعیین کنید.
- **کاهش حواس‌پرتی محیط:** گوشی را دور از دسترس بگذارید و فضای کار را ساده نگه دارید.
- **ورزش منظم و خواب کافی:** هر دو اثر مستقیمی بر توجه و تنظیم هیجان دارند.
- **درمان تخصصی:** درمان شناختی‌رفتاری ویژه ADHD بزرگسالان و در صورت لزوم دارودرمانی زیر نظر روان‌پزشک، از درمان‌های مؤثر شناخته‌شده‌اند.
اگر این توصیف‌ها برایتان آشناست، ارزیابی تخصصی می‌تواند نقطه شروع تغییر باشد؛ تغییری که خیلی‌ها می‌گویند ای کاش سال‌ها زودتر اتفاق افتاده بود.
## منابع
- Song, P., et al. (2021). The prevalence of adult attention-deficit hyperactivity disorder: A global systematic review and meta-analysis. Journal of Global Health, 11, 04009. https://doi.org/10.7189/jogh.11.04009
- Faraone, S. V., et al. (2021). The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 Evidence-based conclusions about the disorder. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 128, 789–818. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2021.01.022